Dzień honoruje zaginione dzieci ze szkół rezydencyjnych, ich rodziny i społeczności. Publiczne upamiętnianie tragicznej i bolesnej historii oraz trwającego wpływu szkół z internatem jest istotnym elementem obecnego procesu pojednania.
Szkoły rezydencyjne, nazywane też szkołami adaptacyjnymi (Residential Schools) działały w Kanadzie od 1870 do 1996 roku. Do placówek przywożone były dzieci rdzennej ludności, które „cywilizowano”, nauczając kultury i religii europejskiej. Celem szkół było ich wynarodowienie.
Pierwszy premier Kanady sir Johna A. Macdonald w 1883 r. mówił, że szkoły są potrzebne, by „indiańskie dzieci (…) nabyły obyczajów i sposobu myślenia białego człowieka”. Edukacja była przymusowa. Ponieważ rodzice stawiali opór zdarzało się tak, że do ich domów przyjeżdżała policja w eskorcie księży lub sióstr zakonnych kościoła katolickiego i odbierano im dzieci siłą. Dzieci w placówkach prowadzonych przez przedstawicieli kościoła katolickiego i w mniejszym stopniu pod jurysdykcją kościoła anglikańskiego były maltretowane, wykorzystywane seksualnie oraz zabijane.
Raport Komisji Prawdy i Pojednania z 2015 r., po siedmiu latach badań nad systemem przymusowych szkół dla Indian, określił działalność tych placówek jako „kulturowe ludobójstwo”. Do 139 placówek uczęszczało ok. 150 tys. dzieci. Raport wskazał liczbę 4100 dzieci które umarły w szkołach, możliwe że liczba ta jest znacznie większa, jednak komisja napotkała na trudności z dostępem do archiwów kościelnych i zakonnych.
Tyle udało się udokumentować. W 1875 r. biskup Vital Grandin nawiązując do przymusowej „edukacji” powiedział że szkoły są potrzebne do „zasiania głębokiego niesmaku do rdzennego sposobu życia tak, aby uczniowie czuli się upokorzeni, gdy zostanie im przypomniane ich pochodzenie. Kiedy ukończą naszą instytucje, dzieci te mają stracić wszystko, co rdzenne, poza swoją krwią”. – stwierdził.
Szok narodowy wciąż trwa.. Ponad 6500 ciał dzieci, zostały wydobyte z masowych grobów w Kanadzie. W obliczu wiadomości o śmierci dzieci przymusowo zabranych od swoich rodziców, umierających w szkołach i pochowanych w nieoznaczonych grobach, Kanadyjczycy wreszcie zaczynają stawiać czoła prawdzie domagając się sprawiedliwości.
30 września 2021 r. jest pierwszym oficjalnym, Narodowym Dniem Prawdy i Pojednania, który uznaje dziedzictwo szkół rezydencyjnych. Stworzenie tego federalnego święta ustawowego nastąpiło poprzez zmiany legislacyjne wprowadzone przez parlament. 3 czerwca 2021 r.
Dzień ten to również tzw. Dzień pomarańczowej koszuli (Orange Shirt Day). Kolor pomarańczowy nawiązuje do historii dziewczynki, której po przyjeździe do internatu odebrano pomarańczową koszulkę właśnie w pierwszy dzień szkoły. Teraz jest symbolem odebrania kultury, wolności i poczucia własnej wartości przez rdzennych dzieci na przestrzeni pokoleń.
Wszyscy Kanadyjczycy w geście solidarności założyli pomarańczowe koszulki aby zwiększyć świadomość tragicznej spuścizny szkół rezydenckich i uhonorować dzieci ocalone z tego horroru.
Każde dziecko ma znaczenie #everychildmatters. Proste, mocne, emocjonalne hasło rozbrzmiewało 30 września na ulicach Kanady i w mediach społecznościowych. Aby upamiętnić Narodowy Dzień Prawdy i Pojednania oraz uczcić Ocalonych, ich rodziny i społeczności. Budynki w całej Kanadzie zostały podświetlone na pomarańczowo 29 września i 30 września, od godziny 19:00 do wschodu słońca następnego ranka. Objęły również budynki federalne, takie jak Wieża Pokoju na Wzgórzu Parlamentarnym.
____________________________________
