Demografia nie zna sentymentów – Włochy mają jedną z najniższych dzietności w Europie (ok. 1,2 dziecka na kobietę), a liczba urodzeń spadła do ok. 380 tys. rocznie, czyli o połowę mniej niż w latach 60 XX wieku.

W 2023 roku kraj liczył około 58,9 mln mieszkańców i prognozy mówią jasno: do 2050 roku może być ich o kilka milionów mniej.

Najbardziej dramatycznie wygląda to na południu, gdzie całe miejscowości pustoszeją, młodzi wyjeżdżają, a średnia wieku rośnie szybciej niż ceny w turystycznych restauracjach.

7% podatku – emerytalny Black Friday

W tej sytuacji włoski rząd postanowił zrobić coś, co brzmi jak promocja z katalogu biura podróży: zaprosić zagranicznych emerytów i dać im podatkowy rabat na życie.

Od 2019 roku działa program, który pozwala osobom przenoszącym się do małych miejscowości (poniżej 20 tys. mieszkańców) płacić tylko 7% podatku od zagranicznych dochodów – i to przez 10 lat.

Dla porównania standardowy podatek dochodowy we Włoszech potrafi sięgać 43%, więc różnica jest jak między kolacją w restauracji a pizzą na wynos. Warunki są proste: trzeba wcześniej mieszkać za granicą przez co najmniej 5 lat i faktycznie przenieść rezydencję podatkową.

Program obejmuje głównie południe – Kalabrię, Sycylię, Apulię, Sardynię czy Kampanię – czyli tam, gdzie życie zwolniło nie z wyboru, tylko z konieczności.

Według danych włoskiego fiskusa i analiz rynku nieruchomości, z programu skorzystało już kilka tysięcy osób, a zainteresowanie rośnie z roku na rok. Najwięcej przyjezdnych to Brytyjczycy, Niemcy i Amerykanie – czyli ludzie, którzy sprzedają dom w Londynie czy Monachium i kupują… trzy we Włoszech.

Jak mówi 68-letni John z Manchesteru, który przeniósł się do Kalabrii:
„Płaciłem w UK prawie 30% podatku. Tu płacę 7% i mam widok na morze. To nie była trudna decyzja.”

Dom za 1 euro, czyli promocja z haczykiem

Zanim dostaniesz klucze do tej „okazji życia”, musisz wpłacić kaucję – zwykle od 3 do 5 tysięcy euro – jako gwarancję, że nie traktujesz tego jak wakacyjnej fantazji.

I tu zaczyna się prawdziwa historia. Dom za 1 euro to najczęściej nie willa z Instagrama, tylko budynek, który pamięta czasy, gdy telefon miał kabel, a dach – dziury.

Kupujesz ruinę, a w pakiecie dostajesz obowiązek: wyremontować ją w ciągu 3 lat. Nie symbolicznie, nie „po łebkach”, tylko realnie przywrócić do życia. Koszt? Zazwyczaj od 30 do nawet 100 tysięcy euro, czyli tyle, ile wynosi cena normalnego mieszkania… tylko że tu zaczynasz od gruzu.

A jeśli ktoś pomyślał: „ok, wyremontuję i sprzedam z zyskiem” – to też nie tak szybko. W większości programów obowiązuje zapis, że nie możesz odsprzedać nieruchomości przez około 10 lat.

Czyli nie kupujesz inwestycji, tylko zobowiązanie. Trochę jak adopcja domu – bierzesz go na dobre i na złe. W miasteczkach takich jak Sambuca na Sycylii czy Mussomeli sprzedano dziesiątki, a miejscami setki nieruchomości.

Rubia Daniels z USA, która kupiła kilka takich domów, mówiła w mediach:
„To była szansa życia. Ale remonty kosztowały mnie znacznie więcej, niż zakładałam.”

Włoskie gminy nie robią tego z dobroci serca. To desperacka próba ratowania miejscowości, które się wyludniają. Opuszczone domy niszczeją, młodzi wyjechali, a starsi zostali sami. Więc samorządy mówią wprost: „weźcie to, wyremontujcie, tylko wróćcie tutaj z życiem”.

I co ciekawe – to działa. Do miasteczek wracają światła w oknach, pojawiają się nowi mieszkańcy, otwierają się małe biznesy. Ale jednocześnie zmienia się charakter tych miejsc.

Coraz częściej słychać angielski zamiast włoskiego, a lokalne życie zaczyna przypominać mieszankę wioski i międzynarodowego projektu społecznego.

Miasteczka z importu – życie wraca, ale inne

Efekty są widoczne. W niektórych miejscowościach otworzyły się nowe bary, sklepy, a nawet galerie sztuki. Ulice, które były puste, znów mają życie. Ale mieszkańcy mają mieszane uczucia.

Jak powiedział jeden z lokalnych mieszkańców Sycylii w rozmowie z mediami: „Kiedyś znaliśmy każdego. Teraz słyszę więcej angielskiego niż włoskiego.”

Inny dodał:
„To dobrze, że ktoś tu mieszka. Ale to już nie jest to samo miasto.”

Czyli mamy rewitalizację… ale z lekką utratą tożsamości.

Północ pracuje, południe zaprasza na kawę

Na północy Włoch wygląda to zupełnie inaczej. Lombardia czy Emilia-Romania przyciągają ludzi i inwestycje, tam gospodarka działa i nie trzeba nikogo przekonywać do przeprowadzki.

Południe natomiast przypomina wyprzedaż sezonową: niższe ceny, większe zachęty, ale mniej chętnych. Wyższe bezrobocie, odpływ młodych i starzejące się społeczeństwo sprawiają, że program 7% to bardziej ratunek niż strategia.

Czy to wystarczy?

Choć media lubią spektakularne historie, skala nadal jest ograniczona. Mówimy o kilku tysiącach nowych mieszkańców w skali kraju liczącego prawie 60 milionów ludzi.

Włosi próbują zrobić coś bardzo trudnego: odwrócić kryzys demograficzny za pomocą pieniędzy i ulg podatkowych.

I choć pomysł działa punktowo, to nie rozwiązuje problemu u źródła. Bo nie chodzi tylko o liczbę ludzi, ale o to, kto tam mieszka. Emeryci przywożą pieniądze, ale nie zastąpią młodych rodzin, które budują przyszłość regionów.

Efekt jest więc trochę jak włoska kawa – intensywny, przyjemny, ale szybko się kończy. I choć lepsze to niż puste miasteczka – program „zwiększył zainteresowanie przeprowadzką do południowych Włoch”, ale nie wywołał masowej migracji.

Jego celem jest raczej lokalne ożywienie małych miejscowości, a nie zmiana demografii całego kraju.