Dokument ten, znany jako Bechbretha (co w języku staroirlandzkim oznacza „wyroki pszczele” lub „prawo pszczele”), stanowił fascynującą część szerszego irlandzkiego systemu prawnego, zwanego Prawem Brehonów (Brehon Law).
Spisane głównie w VII i VIII wieku, prawo to, opierało się na sprawiedliwości naprawczej (rekompensatach) i chroniło pszczoły, precyzyjnie regulując każdy aspekt pszczelarstwa, od własności rojów po kary za kradzież miodu.
Bechbretha – Prawo własności i „pszczele przestępstwa”
Średniowieczne prawo irlandzkie traktowało pszczoły na równi z najcenniejszym inwentarzem domowym, takim jak bydło, konie czy owce.
Ich ogromne znaczenie wynikało z dostarczanych produktów: miodu pełniącego funkcję pożywienia, cennego słodzika i leku; wosku niezbędnego do wyrobu świec kościelnych, pieczęci i tabliczek do pisania; a także miodu pitnego – reprezentacyjnego trunku królów i arystokracji.
Ponieważ pszczoły swobodnie przemieszczały się w poszukiwaniu nektaru, Bechbretha niezwykle szczegółowo regulowała unikalną w skali świata kwestię „wtargnięcia” owadów na teren sąsiada.
Według ówczesnych prawników pszczoły dosłownie „kradły” nektar z cudzych kwiatów. Aby udowodnić takie wtargnięcie, prawo proponowało niezwykle sprytne rozwiązanie – oprószanie owadów białą mąką.
Podczas lotu „naznaczone” mąką pszczoły zostawiały ślad, co pozwalało wyśledzić ich drogę do konkretnego ula i zidentyfikować w ten sposób ich właściciela.
Zbiór ten skrupulatnie określał również podział własności z roju, który osiedlił się na cudzej lub wspólnej ziemi.
Na przykład w przypadku znalezienia roju w lesie uważało się, że znalazcy przypadała część zasobów, ale 1/9 miodu musiała zostać oddana miejscowemu kościołowi lub przywódcy klanu.
Kradzież uli pociągała za sobą bardzo surowe kary, wypłacane w bydle, które pełniło rolę głównej waluty w Irlandii przed wynalezieniem monet.
Co ciekawe, kary te zależały od tego, czy ul skradziono ze szczerego pola, z ogrodu czy z terenów klasztornych – te ostatnie były karane najsurowiej.
W prawie uwzględniono nawet grzywny dla właścicieli kur, jeśli ptaki te miały w zwyczaju wyjadać pszczoły z pasieki sąsiada.
Użądlenia, królowie i zawiłe rekompensaty
Jednym z najciekawszych aspektów Prawa Brehonów były przepisy dotyczące użądleń.
Gdy pszczoła użądliła kogoś bez powodu, ofierze przysługiwało zadośćuczynienie w postaci „posiłku z miodu”, pod warunkiem złożenia przysięgi, że nie sprowokowała owada ani nie zabiła użądlającej pszczoły.
Zdarzało się też, że miejscowi sędziowie „losowali” ule na terytorium podejrzanego – wylosowany w ten sposób ul mógł zostać w ramach rekompensaty całkowicie zniszczony lub skonfiskowany za winy jednej pszczoły.
Z użądleniami wiąże się też znany epizod historyczny. Król Congal (później znany jako Congal Jednooki), będący jednym z arcykrólów Irlandii, został użądlony przez pszczołę w oko, w wyniku czego oślepł.
Ponieważ tradycja wymagała, by władca był fizycznie nieskazitelny, Congal stracił prawo do tronu i został pozbawiony władzy, chociaż jako pocieszenie mógł zatrzymać ul i owady sprawcy na własność.
Mitologia, religia i duchowy wymiar pszczelarstwa
W kulturze staroirlandzkiej pszczoły posiadały status mistyczny. Z racji tego, że miód nigdy się nie psuł, postrzegano te stworzenia jako symbole nieśmiertelności i strażników boskiej mądrości.
Celtyckie wierzenia przypisywały im rolę posłańców, którzy potrafią podróżować między światem żywych a Zaświatami.
Z tych wierzeń zrodził się przetrwały do dzisiaj zwyczaj „informowania pszczół” o śmierci właściciela pasieki – wierzono, że owady zaniosą tę wiadomość duszom na tamtym świecie.
Z nadejściem chrześcijaństwa pszczoły płynnie wtopiły się w hagiografię lokalnych świętych. Choć genetyka wskazuje, że owady te zasiedlały tereny wyspy od tysiącleci, popularne legendy przypisywały ich sprowadzenie duchownym.
Wierzono m.in., że w 540 roku św. Modomnoc przywiózł pszczoły do Irlandii z Walii uwięzione we wnętrzu swojego dzwonu.
Co ciekawe, plecione ze słomy ule używane powszechnie w średniowieczu (tzw. kószki) bardzo przypominały kształtem właśnie dzwon.
Niezwykle barwna jest również postać św. Gobnat z Ballyvourney, która w obronie przed złodziejami bydła użyła kontrolowanego przez siebie roju pszczół, wypuszczając go na najeźdźców, po czym jej kószka w magiczny sposób przemieniła się w mosiężny hełm obronny.
Przetrwanie sztuki pszczelarskiej
Techniki hodowli ewoluowały na przestrzeni wieków, o czym świadczy rozwinięte staroirlandzkie słownictwo, jeszcze sprzed epoki chrześcijańskiej – takie jak mil (miód) czy lestar (ul/naczynie drewniane).
W czasach Bechbretha pszczoły trzymano głównie w wydrążonych, drewnianych kłodach (tzw. crand), a z czasem zaczęto wyplatać przewiewniejsze ule z wikliny (clíab), które finalnie ustąpiły miejsca wyplatanym ze słomy owsianej kószkom (corcóg), zapewniającym znacznie lepszą ochronę przed kapryśną irlandzką pogodą.
Przy obsłudze takich uli używano dymu, by uspokoić owady, a twarze chroniono siatkami przypominającymi dzisiejsze kapelusze pszczelarskie.
Istnienie skomplikowanego, poświęconego w całości owadom kodeksu Bechbretha pokazuje nie tylko ogromne znaczenie ekonomiczne pszczelarstwa, ale dowodzi również zdumiewającego szacunku do przyrody, gdzie pszczołę traktowano jako żywego gwaranta porządku oraz jedności społecznej.
Zrozumienie, że te delikatne istoty regulują życie i śmierć całej osady (co znalazło swoje odbicie w notatkach z X wieku opisujących zarazy po wielkich wymieraniach pszczół), czyni wczesnośredniowiecznych Irlandczyków niezwykle bliskimi nam dzisiaj.
