Umowa franczyzowa w skrócie polega na tym, że franczyzodawca udziela drugiej stronie umowy franczyzy czyli franczyzobiorcy – zezwolenia na budowanie swojego biznesu na podstawie udzielonego prawa do korzystania z nazwy, logo, jego symboli, patentów, know-how, koncepcji i technik prowadzenia firmy.
Franczyzobiorca otrzymuje więc biznes „na tacy” z tym, że zobowiązuje się do przestrzegania warunków umowy którą podpisuje. Umowa taka w Polsce nie jest uregulowana, co znaczy można napisać wszystko co się chce a tylko od decyzji franczyzobiorcy zleży czy się na to godzi czy nie.
W praktyce, franczyzodawcy – jako silniejszemu podmiotowi w relacjach gospodarczych – wolno w umowie napisać praktycznie wszystko mamiąc potencjalnych klientów obietnicami typu o nic się nie martw, wszystko zrobimy za ciebie, dostarczymy towar, gwarantujemy duże zyski i szybki zwrot kosztów.
Franczyzodawca w takim modelu może na przykład: nałożyć kary za niewłaściwy kolor naklejki z ceną, karę za niewłaściwy kąt ustawienia produktu, karę za ustawienie towaru nie na tej półce, karę za brak chusteczek, karę za brak informacji o promocji itp… Częstą praktyką są weksle in blanco oraz kaucje które w rzeczywistości trudno potem odzyskać.
W praktyce po jakimś czasie przyjeżdża do franczyzobiorcy kontrola i zaczynają się problemy.
Najgłośniejszy ostatnio przypadek to Sweet Gallery -nazwa która miała kojarzyć się ze słodkim biznesem (Bafra Kebab, Good Chicken). Byli franczyzobiorcy mówią wprost o niebotycznych opłatach i braku realnego wsparcia. Sprawą zajął się już UOKiK i prokuratura.
Były franczyzobiorca „Bafra Kebab” oświadczył;
„Prawda jest taka że sposób działania tej franczyzy jest bardzo nieuczciwy. Zachęcają na samym początku, że franczyzobiorca będzie zarabiał krocie a tak naprawdę wygląda to w zupełności inaczej. Podczas spotkania, pierwszej rozmowy pokazują SMS-y, wiadomości, różne opowiadają cuda że będziesz zarabiał 30.000 zł miesięcznie. Osoba która zaczyna przygodę z nimi jest to zazwyczaj osoba z ulicy która nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej dlatego o tym mówię że sądy często traktują umowy franczyzowe i inne jako równe partnerstwo, że tak naprawdę druga strona powinna mieć pojęcie o tym co podpisuje. Tylko że w tym przypadku nie mamy do czynienia z równością stron, ponieważ jedna strona jest dominująca jest to strona franczyzodawców którzy mają niesamowite doświadczenie biznesowe. Są dużą firmą, są korporacją, a druga strona to jest człowiek który się pojawia z ulicy i nie ma pojęcia o prowadzeniu biznesu, nigdy nie prowadził, często jest po szkole, ma jakieś marzenia że chciałby coś otworzyć i tak dalej. Oni tej osobie dają sprytnie haczyk, mamią podczas rozmów, proponują leasing jeżeli nie masz pieniędzy. Pamiętam te słowa jak nie masz pieniędzy weź leasing ponieważ pieniądz jest tak tani że nie opłaca się swoich pieniędzy wykładać. Ten leasing to jest haczyk, sztuczka bankowa. Wtedy Cię mają. Jak weźmiesz leasing podpiszesz z nimi umowę to musisz ten leasing spłacać miesiąc w miesiąc.”
Spółka Sweet Gallery od jakiegoś czasu zaczęła masowo nie przedłużać umów swoim franczyzobiorcom, przejmując najbardziej dochodowe lokalizacje. Punkty których sukces finansowy franczyzobiorcy sami wypracowali.
W Polsce z umowy franczyzy korzysta wiele branż. Szacuje się, że liczba podmiotów działających na tej zasadzie przekracza ponad pół miliona osób, a liczba sieci franczyzowych oscyluje w granicach 1300 przedsiębiorstw.
Należą do nich najwięksi gracze na polskim rynku tacy jak: Żabka, McDonald’s czy stacje benzynowe. Cały czas ten rodzaj działalności wykazuje tendencje wzrostowe.
Polska wciąż nie ma ustawy o franczyzie. Projekt z 2023 roku, który miał wprowadzić m.in. zakaz weksla in blanco i obowiązek ujawniania prognoz finansowych, utknął.
