Wśród ofiar znaleźli się m.in. biolożka morska Monica Montefalcone, jej córka Giorgia Sommacal, a także Muriel Oddenino, Federico Gualtieri i Gianluca Benedetti.
Choć początkowo spekulowano o silnych prądach, eksperci wykluczają tę teorię. Analiza dowodów wskazuje, że do tragedii doprowadził śmiertelny splot trzech czynników: zdradliwej morfologii jaskini, nieodpowiedniego sprzętu oraz zjawiska znanego jako narkoza azotowa.
Śmiertelna pułapka jaskini Alimathà
Sama topografia jaskini była ekstremalnym wyzwaniem. Wejście do niej znajduje się na głębokości około 50 metrów.
Stamtąd prowadzi wąski, pozbawiony naturalnego światła korytarz o długości około 30 metrów, który otwiera się na drugą komnatę położoną na głębokości aż 65 metrów.
Krytycznym punktem okazał się piaszczysty wał utworzony przez prądy. Z perspektywy nurka formacja ta może wyglądać jak lita ściana, która całkowicie maskuje drogę powrotną.
Nurkowie, szukając wyjścia, najprawdopodobniej wpłynęli w boczny korytarz, który okazał się podwodną ślepą uliczką. To właśnie w tym rejonie odnaleziono ich ciała.
Brak sprzętu i zlekceważenie procedur
Eksploracja tak głębokich i skomplikowanych jaskiń wymaga wysoce specjalistycznego sprzętu i uprawnień. Z policyjnych ustaleń wynika jednak, że grupa używała ekwipunku przeznaczonego raczej do prostych nurkowań rekreacyjnych.
Zbyt małe butle i niewłaściwy gaz: Nurkowie zeszli na głębokość ponad 60 metrów używając standardowych, 12-litrowych butli wypełnionych zwykłym sprężonym powietrzem.
Przy tej głębokości i pojemności butli, realny czas przebywania pod wodą wynosi zaledwie około 10 minut (lub mniej, jeśli dojdzie do stresu i przyspieszonego oddechu). Przy nurkowaniach poniżej 60 metrów absolutnym standardem powinno być użycie specjalnych mieszanek gazowych, takich jak trimix (gdzie część azotu zastępuje się helem).
Brak „nici Ariadny”: Zespół nie posiadał tzw. poręczówki, czyli liny rozwijanej od wejścia do jaskini, która jest podstawowym i obowiązkowym narzędziem bezpieczeństwa pozwalającym na odnalezienie drogi powrotnej w całkowitych ciemnościach.
Brak odpowiednich kwalifikacji: Z dokumentów wynika, że nurkowie nie posiadali zaawansowanych uprawnień jaskiniowych, co w połączeniu z głębokością drastycznie zwiększyło ryzyko operacyjne.
Zaskakujący ubiór: Zdziwienie śledczych wzbudził fakt, że profesor Montefalcone miała na sobie krótką piankę, która jest odpowiednia na ciepłe wody płytkie, ale rzadko stosowana podczas przedłużonych eksploracji głębokich jaskiń.
Narkoza azotowa: „Ekstaza głębin”Brak odpowiednich gazów oddechowych na głębokości 65 metrów prowadzi bezpośrednio do drugiego, cichego zabójcy: narkozy azotowej.
Zjawisko to, nazwane w 1953 roku przez Jacquesa-Yvesa Cousteau „ekstazą głębin” (Rapture of the Deep), jest efektem wdychania azotu pod zwiększonym ciśnieniem.
Zgodnie z prawem Henry’ego, na dużych głębokościach we krwi rozpuszcza się więcej azotu, który zaczyna działać na układ nerwowy podobnie jak alkohol czy środki znieczulające.
Zależność tę doskonale obrazuje tzw. „prawo Martini” – zjawisko pogarszania się sprawności umysłowej o równowartość wypicia jednego kieliszka martini na każde 10 metrów zanurzenia poniżej 20 metrów.
Na głębokości 50 metrów narkoza dotyka niemal wszystkich nurków, a przy 60 metrach oddychanie sprężonym powietrzem powoduje potężne problemy poznawcze.
Objawy „upojenia”, które zadecydowały o tragediiNarkoza azotowa to nie tylko wesołkowatość. Jej objawy obejmują:
Spowolnienie reakcji i trudności w logicznym myśleniu.
Dezorientację, zawroty głowy i halucynacje.
Niewłaściwą ocenę sytuacji i bagatelizowanie zagrożeń (fałszywa pewność siebie).
Zapominanie prostych procedur oraz tzw. widzenie tunelowe.
Narkoza drastycznie upośledza zdolność podejmowania decyzji. Nurek pod jej wpływem często nie zdaje sobie sprawy z zaburzonego postrzegania rzeczywistości, co może prowadzić do ataków lęku, paniki lub podejmowania irracjonalnych kroków pod wodą.
Splot okoliczności, który nie wybacza błędów
Biorąc pod uwagę wszystkie te elementy, można z dużym prawdopodobieństwem zrekonstruować przebieg zdarzeń. Schodząc na głębokość ponad 60 metrów na zwykłym sprężonym powietrzu, nurkowie musieli ulec silnej narkozie azotowej.
Gdy znaleźli się w drugiej komnacie, ich zdolności poznawcze były już skrajnie upośledzone.Wracając, natrafili na piaszczysty wał.
W stanie głębokiego „upojenia” i dezorientacji umysłowej nie byli w stanie logicznie przeanalizować rzeźby terenu i rozpoznać ukrytego przejścia wyjściowego.
Zgubieni w ciemnościach, pozbawieni liny prowadzącej, wpłynęli w ślepą odnogę. Rosnący w sytuacji zagrożenia stres przyspieszył ich oddech, błyskawicznie opróżniając małe, 12-litrowe butle z zapasem powietrza.
Włoscy badacze prawdopodobnie nie zginęli z powodu jednej, nagłej awarii. Zostali pokonani przez sumę drobnych zaniedbań sprzętowych, które w bezlitosnym, ciemnym środowisku groty na głębokości 65 metrów otworzyły drzwi potężnej narkozie azotowej, na zawsze odbierając im drogę na powierzchnię.
